Trending
खेल धनकुटामा जिल्लास्तरीय अन्डर १५ बुद्धिचाल प्रतियोगिता शुरु समाज कहाँ हरायो पशुपतिमा आरति गर्दा उठेको दान, दक्षिणा ? समाज बाढीले रेलेखोला जलविद्युत् आयोजनाको इन्टेक पुर्‍यो, बाँधमा क्षति आर्थिक कोशी प्रदेशको बेरुजु १ अर्ब ३१ करोड ७६ लाख १० हजार समाज बैतडीमा जिप दुर्घटना एकको मृत्यु, आठजना घाइते राजनीति बजेटबाट नयाँ चरणको आर्थिक सुधारको प्रयास थालेका छौँ : अर्थमन्त्री खेल बढ्यो खेलकुदमा बजेट : क्रिकेट मैदानलाई महत्त्व दिँदा दशरथ रंगशालाबारे मौन समाज प्राचीन पर्खाल र इनारका संरचना भेटिएको खयरडाँडामा पुनः उत्खनन राजनीति वामदेवका केन्द्रीय सदस्य ढकाललाई उपेन्द्रले भित्र्याए राजनीति एमालेको राष्ट्रिय महिला भेला आजदेखि, पूर्वराष्ट्रपति भण्डारी प्रमुख अतिथि

उखु खेती गर्न लिएको ऋण तिर्न जग्गै बेच्नुपर्ने बाध्यतामा किसान

बारा ।

तत्कालीन सोभियत संघको सहयोगमा पर्सामा २०२१ सालमा स्थापना भएको वीरगन्ज सरकारी चिनी कारखाना १७ वर्षदेखि बन्द छ  । चिनी मिलसँगै कैयौं किसानको उखु खेती पनि बन्द भयो ।

वीरगञ्जभन्दा करिब १७ किलोमिटर पर बाराको श्रीपुरमा निजी चिनी मिल जोडतोडले चलिरहेको छ । तर, उखु किसानको ‘खेती जीन्दगी’ भने कुन बेला कसरी बन्द हुने हो, उनीहरु नै अन्यौलमा छन् ।

गएको शनिबार, मध्य दिउँसो बाराको श्रीपुरमा रहेको रिलायन्स सुगर मिलमा पुग्दा बाक्लो चहलपहल थियो । आँखाले हेर्न भ्याउन्जेलसम्म उखु बोकेका ट्रक र ट्रयाक्टरहरुसँगै किसानहरु टाउकोमा हात राखेर पालो पर्खिरहेका थिए ।

एकपटक रोपेपछि वर्षभरी ढुक्क हुने र अर्को वर्ष पनि त्यसैबाट उत्पादन दिने हुनाले अन्य बाली भन्दा उखु खेती लगाउन किसान सजिलो मान्छन् । तर भनेको समयमा मूल्य नतोकिने, तोकिएको मूल्य पनि समयमा नपाइने कारण उखु किसानमा निराशा बढेको छ ।

लाइनबाट विस्तारै गुड्दै गाडी काँटा माथि बस्छ, उखु तौलिन्छ र मिलमा पठाइंदैछ । कम्प्यूटर एकनाशले उखु तौलिने प्रक्रियाहरु भनिरहेको छ । उखु तौलिसकेपछि वजन पनि कम्प्युटरले नै भनिदिन्छ । छेवैमा अनुदानको रकम लिन बाँकी किसानका लागि टाँसिएको सूचना पनि छ ।

बाराको श्रीपुरमा रहेको रिलायन्स सुगर मिल ।

पालो आइपुगेकाले होला अघिसम्म मलिन केही किसानको अनुहार एकाएक उज्यालिएको छ । उधारोमै मोलमोलाई गरेर बारीबाट तयार गरेका उखुको भारी मिलमा पुगेर हल्का भएको छ । तर, थाप्लोको भारी जोखेर हल्का पार्ने यन्त्र नहुँदा किसानको मन अझै भारी देखिन्छ ।

पर्साको जगतपुरका उखु किसान प्रमोद मुखिया विनले भन्नुभयो, ‘सबै कामका लागि खर्च लाग्छ । मलमा खर्च छ, खेती लगाउने बेला खर्च हुन्छ, जनाका लागि खर्च गर्नुप¥यो, लोडिङका लागि पैसा लाग्छ । ’

धान, गहँु र मसुरो भन्दा केही फाइदा होला कि भनेर किसानले उखु खेती गरेका छन् । तीन बाली लगाउँदा, भनेको समयमा जन पाइंदैन । एकपटक रोपेपछि वर्षभरी ढुक्क हुने र अर्को वर्ष पनि त्यसैबाट उत्पादन दिने हुनाले अन्य बाली भन्दा उखु खेती लगाउन किसान सजिलो मान्छन् ।

उखु किसान सकबुल मिया ।

तर भनेको समयमा मूल्य नतोकिने, तोकिएको मूल्य पनि समयमा नपाइने कारण उखु किसानमा निराशा बढेको छ ।

अर्का किसान सकबुल मियाले भन्नुभयो, ‘एकसय १० रुपैयाँ क्वीन्टलको छिलाइ लिन्छ, ढुवानीमा सय रुपैयाँ क्वीन्टल, जमिन जोत्न उत्तिकै महङ्गो छ । मल, विउ, पानीको कुरा त अझै टाढाको । यि सबै नभइ खेती कसरी हुन्छ ? ’

उखु मिलमा, त्यसको ४५ दिनमा किसानको खातामा पैसा । नियम त छदैंछ । तर महिना, बर्ष उधारोमै बिताउँदा नगदको विटो बुझेर सुखका योजना बुन्नेहरु दुःखको भारीले थिचिन थालेका छन् ।

उखु मिलमा, त्यसको ४५ दिनमा किसानको खातामा पैसा । नियम त छदैंछ । तर महिना, बर्ष उधारोमै बिताउँदा नगदको विटो बुझेर सुखका योजना बुन्नेहरु दुःखको भारीले थिचिन थालेका छन् । गुलियो उखुको तितो कथा ओकल्दै खेती छाड्नेहरु पनि हरेक दिन थपिन थालेका छन् ।

बाराका अर्का उखु किसान दिपक कार्की भन्नुभयो, ‘सुरुमा उखु खेती गर्नुहोस् भन्न सबै आउँछन् । उखु लगायो, उखु लगाउने किसान धेरै भएपछि कसैले वास्ता गर्दैनन् । आफ्नै सामान बेच्नलाई दुनियाँलाई हजुर हजुर गर्नुपर्छ । ’

आफ्ना समस्या सुनाउँदै किसान दिपक कार्की ।

कार्कीले अझै अगाडी भन्नुभयो, ‘आफ्नो सम्पत्ति बेच्नु छ, दुनियाँलाई हजुर हजुर गर्नुपर्ने । त्यो कारणले गर्दाखेरि अब यो उखु नै हटाउने भनेर मैले उखु नै हटाएँ । हाम्रोतिर धेरैले छोड्नुभइसक्यो ।’

उखु खेतीका कारण कैयौं किसान ऋणमा परेका भन्दै कार्कीले सुनाउनुभयो, ‘उखु बाली लगाउनलाई ऋण निकाल्यो, अनि लगाइसकेपछि भोली यताबाट पैसा दिंदैन । अनि पैसा नदिइसकेपछि त्यसको ब्याजस्याज के के भन्दाभन्दै उल्टै आफ्नो जग्गा जाने सम्भावना हुन्छ । ’

बाराका ११ हजार र पर्साका त्यो भन्दा बढी किसानलाई ढिलो चाडो भुक्तानी मिलेकै छ । तर, दुईबर्ष अघि नै पाउनुपर्ने सरकारी अनुदानको १८ करोड अझै किसानको खल्तीमा परेको छैन । एक दिन त मिल्ला नि भन्ने आशै आशमा हिसाव कितावको कागज सम्हालेर राखेका छन्, किसानले ।

अहिले दैनिक ३० हजार क्वीन्टल उखु क्रसिङ गर्ने रिलायन्सले यस वर्ष ९ हजार बिगाह क्षेत्रफलको ३० लाख क्वीन्टल उखु क्रसिङ गर्दैछ । मिल चलेको एक महिनामा ७ लाख क्वीन्टल उखु क्रसिङ भइसकेको छ ।

अहिले दैनिक ३० हजार क्वीन्टल उखु क्रसिङ गर्ने रिलायन्सले यस वर्ष ९ हजार बिगाह क्षेत्रफलको ३० लाख क्वीन्टल उखु क्रसिङ गर्दैछ । मिल चलेको एक महिनामा ७ लाख क्वीन्टल उखु क्रसिङ भइसकेको छ ।

उधारोमा यो महिना उखु बेचेका बारा, पर्सा र रौतहटका केही क्षेत्रका किसानले बैशाखमा पैसा पाउने भनिएको छ । तर मिलका प्रवन्धक डिएन पाण्डे २० दिनमै भुक्तानी दिने दावी गर्नुहुन्छ ।

मिलका प्रबन्धक डिएन पाण्डे ।

पाण्डेले भन्नुभयो, ‘हाम्रो यहाँ आजको मितिमा पुरानो पैसा कोही पनि किसानको एक पैसा पनि बक्यौता बाँकी छैन । २७/२८ किसान छन्, जसको खाता नम्बर मिलमा थिएन, उनीहरुलाई पनि हामीले सूचना गरिसकेका छौं कि खाता नम्बर दिनको लागि । त्यसपछि उनीहरुको खातामा पैसा जानेछ । सँगै तपाईलाई यो पनि भन्न चाहान्छु कि, हाम्रो नयाँ क्रशिङ सुरु भएको छ । नयाँ क्रशिङको पनि केही भुक्तानी हामीले दिइसकेका छौं ।’

भुक्तानीसँगै समयमा मल, बिउ नपाउनु, काम गर्ने जनशक्तिको अभाव, समयमा उखुको मूल्य नतोकिनु किसानले भोग्नुपर्ने मुख्य समस्या हुन् । लगाएको बिउ उन्नत नहुँदा सोंचेजस्तो उत्पादन छैन ।

भुक्तानीसँगै समयमा मल, बिउ नपाउनु, काम गर्ने जनशक्तिको अभाव, समयमा उखुको मूल्य नतोकिनु किसानले भोग्नुपर्ने मुख्य समस्या हुन् । लगाएको बिउ उन्नत नहुँदा सोंचेजस्तो उत्पादन छैन ।

तीन वर्षअघि उखु खेती हुने १८ जिल्लामा ५ लाख ५० हजार किसान उखु खेतीमा थिए । खेती गर्नेदेखि पैसा लिनेसम्मका पाइलैपिच्छेका झमेलाले तीनबर्षमै झण्डै ८० हजार घटेको उखु किसानका संस्थाहरुको दावी छ ।

४ वर्षमा चिनीमा आत्मनिर्भर बन्ने सरकारी योजनालाई उखु खेती छोड्दै गरेका किसानको संख्याले गिज्याइरहेको छ ।

प्रतिक्रिया

रोचक

सबै
थारु भाषाको “दिल जिगर तुहि धडकन” अडियो म्युजिक सार्वजनिक ।।
माघ १४, २०७६

राम अवतार चौधरी कपिलवस्तु, १४ माघ । गायक उत्तम चौधरी र अन्नु चौधरीको सुमधुर सांगीतिक स्वरमा सजिएको “दिल जिगर तुहि…

Recent Posts

TOP